افزایش دما، فعالیت بیشتر پشهها، مگسها و کنهها، کاهش مصرف خوراک و آب و همچنین فشار ناشی از گرما، همگی میتوانند سلامت دام را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل، دامداران در ماههای گرم سال باید بیش از گذشته وضعیت دامها و جایگاه را با مصرف مکمل دام و طیور خاص، زیر نظر داشته باشند.
علاوه بر بیماریهای عفونی، استرس گرمایی نیز میتواند باعث کاهش مصرف خوراک، افت تولید شیر، کاهش وزنگیری و ضعف عملکرد دام شود. در سال جاری نیز سازمان دامپزشکی از اجرای برنامه ایمنسازی سراسری برای بیش از ۶۵ تا ۷۰ میلیون رأس دام در تابستان خبر داده است.
علت افزایش شیوع بیماری دام در تابستان
یکی از دلایل مهم افزایش شیوع بیماری دام در تابستان، افزایش فعالیت و تکثیر حشرات و بندپایان است. برخی بیماریهای دامی از طریق گزش حشرات منتقل میشوند و افزایش جمعیت ناقلان میتواند احتمال انتقال بیماری را بیشتر کند. برای نمونه، دامپزشکی خوزستان در تابستان نسبت به احتمال بروز تب سهروزه در دامهای سنگین هشدار داده و افزایش دما و فراهم شدن شرایط رشد حشرات را از عوامل مهم این موضوع عنوان کرده است.
از طرف دیگر، گرمای شدید باعث میشود دام انرژی بیشتری برای تنظیم دمای بدن مصرف کند. در چنین شرایطی معمولاً مصرف خوراک کاهش پیدا میکند و اگر مکمل دام و طیور مناسبی در دسترس نباشد، فشار بیشتری به دام وارد میشود. بنابراین کنترل حشرات، رعایت بهداشت جایگاه، تأمین آب کافی و توجه به تغذیه باید همزمان انجام شود.
بیماری تب سه روزه در دام چیست؟
تب سهروزه یا BEF یک بیماری ویروسی و واگیردار است که بیشتر در گاو و گاومیش دیده میشود و از طریق گزش حشرات و بندپایان ناقل منتقل میشود. اهمیت این بیماری فقط به تب محدود نمیشود؛ زیرا میتواند باعث کاهش اشتها، افت تولید شیر و ضعف شدید دام شود و در برخی موارد دام را زمینگیر کند.
علائم تب سه روزه در گاو چیست؟
تب بالا، لرزش، بیاشتهایی، افزایش تعداد تنفس، ترشحات بینی، دهان یا چشم، کاهش تولید شیر و لنگش از جمله علائمی هستند که ممکن است در دام مبتلا دیده شوند. برخی دامها نیز به دلیل ضعف شدید و کمبود مکمل دام و طیور مناسب، زمینگیر میشوند.
راه های پیشگیری از تب سه روزه در دام
پیشگیری از تب سهروزه بیشتر بر کاهش تماس دام با ناقلان و رعایت برنامههای بهداشتی و واکسیناسیون استوار است. کنترل جمعیت حشرات در محیط دامداری، جلوگیری از تجمع آب، نظافت جایگاه و کاهش محلهای مناسب برای تکثیر حشرات میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
دامدار همچنین باید وضعیت دامها را هر روز بررسی کند تا تب، کاهش اشتها یا تغییر رفتار دام سریع شناسایی شود. واکسیناسیون نیز باید مطابق برنامه اعلامشده توسط دامپزشکی و با نظر دامپزشک انجام شود. در واقع، پیشگیری با مکمل دام و طیور باکیفیت، بسیار کمهزینهتر از زمانی است که بیماری در گله شایع شود.
بیماری لمپی اسکین چیست و چگونه منتقل می شود؟
لمپی اسکین یا بیماری پوستی گرهای یکی دیگر از بیماریهایی است که باید در فصل فعالیت بیشتر حشرات مورد توجه دامداران قرار گیرد. این بیماری بیشتر گاوها را درگیر میکند و میتواند خسارت اقتصادی قابل توجهی به دامداری وارد کند.
یکی از مسیرهای مهم انتقال بیماری، حشرات و بندپایان ناقل مانند مگس و کنه است. به همین دلیل، کنترل جمعیت این ناقلان در کنار واکسیناسیون اهمیت زیادی دارد. منابع دامپزشکی نیز کنترل حشرات و کنهها و واکسیناسیون را از اقدامات مهم پیشگیری از لمپی اسکین معرفی کردهاند.
علائم بیماری لمپی اسکین در گاو
تب، بیاشتهایی، ضعف، کاهش تولید شیر و ایجاد برجستگیها و ضایعات مشخص روی پوست از علائم شناختهشده لمپی اسکین هستند. شدت بیماری میتواند متفاوت باشد و در موارد شدید، ضایعات پوستی و کاهش تولید میتواند خسارت اقتصادی قابل توجهی ایجاد کند.
راه جلوگیری از لمپی اسکین در دام
یکی از مهمترین اقدامات، اجرای برنامه واکسیناسیون طبق دستورالعمل دامپزشکی است. در کنار آن، باید جمعیت مگسها، کنهها و سایر حشرات در محیط دامداری کنترل شود. سمپاشی اصولی جایگاه، مدیریت فضولات، حذف آبهای راکد و رعایت بهداشت محیط میتواند به کاهش جمعیت ناقلان کمک کند. قرنطینه دامهای تازهوارد نیز اهمیت دارد؛ وارد کردن یک دام مشکوک بدون بررسیهای لازم میتواند سلامت کل گله را به خطر بیندازد.
استرس گرمایی در دام چیست و چه علائمی دارد؟
استرس گرمایی یکی از مهمترین مشکلات فصل گرم است و در دامهای پرتولید اهمیت بیشتری پیدا میکند. وقتی دمای محیط بالا میرود، بدن دام برای خنک شدن تلاش بیشتری میکند و در نتیجه مصرف آب افزایش و مصرف خوراک کاهش پیدا میکند؛ اینجاست که اضافه کردن مکمل دام و طیور مناسب میتواند مشکل را سریعا حل کند.
چگونه از استرس گرمایی دام در تابستان جلوگیری کنیم؟
اولین و مهمترین موضوع، دسترسی دائمی دام به آب سالم و کافی است. آبخوریها باید مرتب بررسی شوند و در ساعات گرم روز، دسترسی به آب نباید محدود شود. فراهم کردن سایه و تهویه مناسب نیز اهمیت زیادی دارد. کاهش تراکم دام در جایگاه، جلوگیری از جابهجایی غیرضروری در گرمترین ساعات روز و انتقال زمان خوراکدهی به ساعات خنکتر میتواند فشار گرما را کاهش دهد. همچنین باید وضعیت دامها به صورت روزانه بررسی شود.
اهمیت مکمل در حفظ سلامت دام در تابستان
مکملهای ویتامینی و معدنی دام و طیور میتوانند بخشی از نیازهای تغذیهای دام را تأمین کنند؛ بهخصوص زمانی که به دلیل گرما، مصرف خوراک کاهش پیدا میکند. ویتامینها و مواد معدنی مختلف در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی، رشد، تولید و سلامت عمومی دام نقش دارند. البته مکمل دام و طیور جای واکسن، دارو یا اقدامات بهداشتی را نمیگیرد. مکمل دام و طیور مناسب باید در کنار جیره متعادل، آب کافی، تهویه، کنترل حشرات و برنامه واکسیناسیون استفاده شود.
انتخاب بهترین مکمل دام و طیور برای پیشگیری از بیماری در گرما
انتخاب مکمل دام و طیور مناسب نباید فقط بر اساس قیمت یا نام محصول انجام شود. ترکیبات مکمل، میزان ویتامینها و مواد معدنی، کیفیت مواد اولیه، اصالت محصول و تناسب آن با نیاز دام از مهمترین مواردی هستند که باید بررسی شوند. برای مثال، مکمل مورد استفاده برای دام شیری پرتولید الزاماً همان مکمل مناسب برای دام پرواری نیست. بنابراین بهتر است پیش از خرید، نیاز گله مشخص شود و انتخاب مکمل دام و طیور با نظر دامپزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.
در این بخش، تأمینکننده نیز اهمیت پیدا میکند. گروه بازرگانی محمدیان با سابقه بیش از ۵۰ سال فعالیت در حوزه تأمین نهادهها و محصولات مرتبط با دام و طیور، از مجموعههایی است که میتواند برای تأمین مکمل دام و طیور و انواع نهاده مورد توجه دامداران قرار گیرد. با این حال، حتی هنگام خرید از تأمینکننده معتبر نیز بررسی مشخصات و تناسب محصول با نیاز گله اهمیت دارد.
جمع بندی؛ هشدار بیماری های تابستانی دام را جدی بگیرید!
تابستان برای دامداری فقط فصل افزایش دما نیست؛ فعالیت بیشتر حشرات، استرس گرمایی و کاهش مصرف خوراک میتواند شرایط را برای بروز برخی مشکلات بهداشتی و کاهش عملکرد دام فراهم کند. تب سهروزه و لمپی اسکین از جمله بیماریهایی هستند که کنترل ناقلان و رعایت برنامههای پیشگیرانه در مدیریت ریسک آنها اهمیت دارد. در کنار واکسیناسیون و بهداشت جایگاه، تأمین آب کافی، تغذیه متعادل و استفاده درست از مکمل دام و طیور میتواند به حفظ سلامت و عملکرد دام در فصل گرما کمک کند.